درمان مالفورماسیون های شریانی ـ وریدی با اندوواسکولار روشی نوین و کم تهاجمی است که نتایج بسیار موفقی را هم به دنبال دارد. مالفورماسیون شریانی ـ وریدی یا AVM (Arteriovenous Malformation) یک ناهنجاری عروقی مادرزادی است که در آن اتصالات غیر طبیعی بین شریان ها و وریدها ایجاد می شود. این اختلال می تواند در مغز ، نخاع یا سایر اندام های بدن رخ دهد و بسته به محل قرارگیری ، علائم و عوارض مختلفی ایجاد کند.
یکی از روش های نوین و مؤثر در درمان AVM ،درمان اندوواسکولار (Endovascular Treatment) یا همان آمبولیزاسیون داخل عروقی است. این روش کم تهاجمی بوده و در بسیاری از بیماران به عنوان درمان اصلی یا تکمیلی استفاده می شود.
درمان اندوواسکولار AVM چیست ؟
درمان اندوواسکولار یک روش غیر جراحی است که توسط متخصص رادیولوژی مداخله ای یا جراح مغز و اعصاب با استفاده از کاتترهای باریک و انعطاف پذیر انجام می شود. پزشک با هدایت این کاتترها از طریق رگ های خونی (معمولاً از کشاله ران یا بازو) به سمت محل AVM می رود و با تزریق مواد مخصوص ، جریان خون غیر طبیعی در شریان ها و وریدهای درگیر را مسدود می کند.
مواد مورد استفاده در آمبولیزاسیون
- چسب های بافتی (Glue)
- کوایل های فلزی (Coils)
- ذرات میکروسکوپی (Particles)
- مواد مایع انسداد کننده مانند Onyx
این مواد به طور انتخابی در عروق غیر طبیعی تزریق شده و جریان خون غیر طبیعی را قطع می کنند.
مزایای درمان مالفورماسیون های شریانی ـ وریدی با اندوواسکولار
این روش درمانی مزیت ها و فواید بسیاری دارد که بهترین جراح مغز و ستون فقرات گرگان و گلستان در ادامه به آن ها اشاره کرده است :
✅ حداقل تهاجمی بودن : نیاز به جراحی باز را کاهش می دهد.
✅ کاهش خونریزی : با بستن رگ های غیر طبیعی ، خطر خونریزی کاهش می یابد.
✅ قابل تکرار بودن : در صورت نیاز می توان درمان را در چند جلسه انجام داد.
✅ روش تکمیلی قبل از جراحی یا رادیوتراپی : در بسیاری از بیماران ، آمبولیزاسیون به عنوان درمان کمکی استفاده می شود تا خطر خونریزی حین عمل کاهش یابد.
✅ ریکاوری سریع تر : بیماران معمولاً مدت کوتاهی پس از درمان بهبود می یابند.
مراحل انجام درمان اندوواسکولار AVM
- آمادگی بیمار
در اولین مرحله پیش از درمان مالفورماسیون های شریانی ـ وریدی با اندوواسکولار ، باید آزمایش های خون و تصویربرداری ، مانند آنژیوگرافی ، طبق تجویز متخصص انجام شود. برای انجام اندوواسکولار بیمار بسته به شرایط ، تحت بیهوشی عمومی یا بی حسی موضعی قرار می گیرد.
- ورود کاتتر به عروق و هدایت آن به سمت AVM
در مرحله بعد ، برای انجام پروسه عمل ، پزشک از طریق شریان فمورال (کشاله ران) یا رادیال (مچ دست) یک کاتتر باریک وارد می کند. سپس ، با استفاده از دستگاه های تصویربرداری پیشرفته (فلوروسکوپی) ، کاتتر به محل دقیق ناهنجاری رسانده می شود.
- تزریق مواد انسداد کننده
در این مرحله ، مواد مخصوص به درون رگ های غیر طبیعی تزریق می شوند تا جریان خون غیر طبیعی قطع گردد.
- کنترل و بررسی نتیجه
پس از انسداد ، آنژیوگرافی مجدد انجام می شود تا میزان موفقیت درمان بررسی شود.
عوارض بعد از عمل AVM مغزی
جراحی یا درمان مالفورماسیون های شریانی ـ وریدی با اندوواسکولار یا با روش جراحی باز و یا با رادیوسرجری (گاما نایف یا سایبرنایف) ، می تواند با برخی عوارض موقتی یا دائمی همراه باشد. شدت و نوع عارضه ها به عواملی مانند محل AVM ، اندازه ، پیچیدگی عروق و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد. از شایع ترین عوارض این عمل عبارت اند از :
🟡 سردرد و سرگیجه : از عارضه های رایج پس از عمل هستند که معمولاً موقتی بوده و با دارو کنترل می شوند.
🟡 تورم یا التهاب مغزی : به دلیل بسته شدن عروق غیر طبیعی و تغییر جریان خون ممکن است رخ دهد.
🟡 تشنج : یکی از عوارض شایع به خصوص در بیماران با AVM بزرگ ؛ معمولاً با داروهای ضد تشنج کنترل می شود.
🟡 خونریزی مغزی : اگر بخشی از AVM به طور کامل مسدود نشده باشد یا رگ ها آسیب ببینند ، احتمال خونریزی وجود دارد. همچنین ، در روش اندوواسکولار ، در محل ورود کاتتر ممکن است خونریزی محدود ایجاد شود.
🟡 عوارض مخصوص به روش اندوواسکولار (آمبولیزاسیون) : خطر سکته مغزی ، انسداد ناخواسته و آسیب به عروق سالم ، ایجاد لخته خون و واکنش به ماده انسداد کننده.
عوارض عصبی احتمالی درمان مالفورماسیون های شریانی ـ وریدی با اندوواسکولار
🔴 اختلال گفتار یا تکلم ، اگر AVM در نواحی مربوط به زبان و گفتار باشد.
🔴 ضعف یا فلج اندام ها به خصوص در AVMهای لوب فرونتال یا پاریتال
🔴 اختلال بینایی در صورت قرارگیری AVM در لوب اکسیپیتال
🔴 مشکلات حافظه و تمرکز در مواردی که نواحی حافظه تحت تأثیر قرار گرفته اند.
این عوارض معمولاً به دلیل آسیب به بافت مغزی اطراف یا تغییر جریان خون در نواحی حیاتی مغز ایجاد می شوند.
مراقبت های بعد از درمان اندوواسکولار AVM
| استراحت کوتاه مدت | معمولاً بیمار پس از یک تا دو روز می تواند فعالیت های عادی خود را از سر بگیرد. |
| پیگیری های پزشکی | انجام MRI یا آنژیوگرافی برای بررسی کامل انسداد AVM ضروری است. |
| مصرف داروهای تجویز شده | داروهای ضد انعقاد یا ضد تشنج طبق نظر پزشک مصرف می شوند. |
| پرهیز از فعالیت های سنگین | تا چند هفته بعد از درمان هر گونه فعالیت سنگین ممنوع است. |
چه زمانی درمان اندوواسکولار توصیه می شود ؟
درمان مالفورماسیون های شریانی ـ وریدی با اندوواسکولار برای همه بیماران مناسب نیست و بسته به شرایط ، محل و اندازه AVM تجویز می شود. مواردی که احتمالاً از این درمان بهره می برند عبارت اند از :
- بیماران با خطر خونریزی بالا
- AVM های با اندازه متوسط تا بزرگ
- افرادی که جراحی باز برایشان پرخطر است.
- به عنوان درمان کمکی قبل از جراحی یا رادیوسرجری
جمع بندی
درمان اندوواسکولار مالفورماسیونهای شریانی ـ وریدی (AVM) یکی از روش های مدرن ، ایمن و مؤثر برای کنترل این ناهنجاری های عروقی است. این درمان با استفاده از کاتتر و مواد انسداد کننده ، جریان خون غیر طبیعی را متوقف کرده و خطر خونریزی های شدید و عوارض جدی را کاهش می دهد. در بسیاری از بیماران ، ترکیب اندوواسکولار با جراحی باز یا رادیوسرجری (مثل گامانایف) بهترین نتیجه را به همراه دارد.
