آنوریسم (aneurysm) که با نام های رگ برآمدگی و فتق شریان نیز شناخته می شود ، به قسمتی از جدار ضعیف شده در یک شریان اشاره دارد که بصورت یک تاول متورم می شود. شریان ها ، رگ های بزرگی هستند که خون اکسیژن دار را از قلب به سایر قسمت های بدن میرسانند. اگر دیواره یک شریان ضعیف شود ، نیروی خون عبوری می تواند باعث ایجاد یک برآمدگی در رگ شود. این عارضه معمولاً دردناک نیستند و تا زمانی که آنوریسم پاره نشده است ، ممکن است ندانید که به این عارضه دچار هستید. در صورت پارگی ، می تواند بسیار خطرناک و یا حتی کشنده باشد. این عارضه با مراجعه به متخصص و جراح مغز قابل تشخیص بوده و پس از آن ، با ارائه راهکار توسط ایشان ، تحت درمان قرار خواهد گرفت.
آنوریسم چیست و چرا ایجاد میشود؟
آنوریسم به گشاد شدن یا برآمدگی غیرطبیعی در دیواره یک رگ خونی گفته میشود که معمولاً در شریانها رخ میدهد. این وضعیت زمانی ایجاد میشود که بخشی از دیواره رگ ضعیف شده و تحت فشار جریان خون دچار تورم یا برآمدگی شود. آنوریسم میتواند در بخشهای مختلف بدن ایجاد شود، اما شایعترین محلهای آن مغز، آئورت (بزرگترین شریان بدن)، شکم و قفسه سینه هستند. اگر این برآمدگی بیش از حد بزرگ شود یا دیواره رگ بیش از حد ضعیف گردد، ممکن است رگ پاره شده و باعث خونریزی داخلی خطرناک شود.
علت دقیق ایجاد آنوریسم همیشه مشخص نیست، اما عوامل مختلفی میتوانند باعث ضعیف شدن دیواره رگها شوند. فشار خون بالا، تصلب شرایین (تجمع چربی در دیواره رگها)، مصرف سیگار، افزایش سن و سابقه خانوادگی از مهمترین عوامل خطر هستند. همچنین برخی شرایط مانند آسیبهای فیزیکی به رگها، عفونتها یا اختلالات ژنتیکی در بافت همبند میتوانند احتمال بروز آنوریسم را افزایش دهند. به همین دلیل کنترل فشار خون، ترک سیگار و انجام معاینات پزشکی منظم میتواند در کاهش خطر بروز این مشکل مؤثر باشد.
انواع آنوریسم
این عارضه می تواند در هر یک از شریان های بدن شکل بگیرد و انواع زیر را شامل می شود :
آنوریسم مغزی
آنوریسم روی یک شریان در مغز ایجاد می شود. رایج ترین نوع آنوریسم مغزی ، ساکولار است که شبیه به یک کیسه خون (تاول) به شریان متصل است.
آنوریسم کاروتید
این نوع از رگ برآمدگی در شریان های کاروتید که خون را به مغز ، گردن و صورت می رسانند ، شکل می گیرد.
فتق شریان چقدر رایج است؟
آنوریسم های مغزی پاره نشده بین ۲ تا ۵ درصد از افراد سالم را تحت تأثیر قرار می دهند و حدود ۲۵ درصد از آنها دارای چندین مورد رگ برآمدگی هستند. بخش عمده ای از این عارضه مغزی در بزرگسالی ایجاد می شوند ، اما در کودکان نیز می توانند رخ دهند.
چه کسانی در معرض خطر آنوریسم هستند؟
انواع مختلف آنوریسم ها بر گروه های مختلف تأثیر می گذارند. نوع مغزی آن بیشتر در زنان و آنوریسم های آئورت بیشتر در مرد ها دیده می شوند.
همچنین فتق شریان مغزی در افراد مبتلا به فشار خون و سیگاری بیشتر دیده می شود.
علائم آنوریسم مغزی چیست؟
در بسیاری از موارد ، افراد از وجود آنوریسم بیخبر هستند. اگر این رگ برآمدگی پاره شود ، یک موقعیت اورژانسی است که نیاز به درمان فوری دارد. علائم پارگی آنوریسم به صورت ناگهانی بروز می کند ، و شامل موارد زیر می باشد:
- درد ناگهانی و شدید در سر ، به طوری بیمار می گوید تا بحال چنین سردردی را تجربه نکرده است
- از دست دادن ناگهانی هوشیاری پس از یک سردرد شدید
- تهوع و استفراغ ناگهانی
تشخیص و درمان آنوریسم
اگر علائمی وجود داشته باشد که نشان دهنده احتمال وجود آنوریسم باشد ، پزشک تست های تصویربرداری مانند سیتی اسکن ، امآرآی یا آنژیوگرافی مغزی انجام میدهد.
فیلم جراحی آنوریسم مغزی
فتق شریان چگونه درمان می شود؟
اگر پزشک شما متوجه آنوریسمی شود که هنوز پاره نشده است ، وضعیت شما را با دقت زیر نظر خواهد گرفت و بسته عوامل مختلفی مثل شکل و سایز آنوریسم تصمیم و توصیه به درمان می کند وهدف از درمان نیز این است که از پاره شدن آن جلوگیری شود.
بسته به نوع ، محل و اندازه آن ، درمان می تواند شامل تجویز دارو یا جراحی باشد. پزشک ممکن است دارو هایی برای بهبود جریان خون ، کاهش فشار خون یا کنترل کلسترول تجویز کند. این درمان ها می توانند به کند کردن رشد این عارضه و کاهش فشار بر دیواره شریان کمک کنند.
نوع بد شکل و بزرگ این عارضه که در آن رگ در معرض خطر پاره شدن است ممکن است نیاز به جراحی داشته باشند. اگر این فتق شریان پاره شود نیز به جراحی نیاز خواهید داشت.
انواع جراحی برای درمان آنوریسم شامل موارد زیر باشد:
ترمیم آنوریسم از طریق جراحی اندوواسکولار(جراحی بسته)
در جراحی اندوواسکولار ، تحت بیهوشی کامل پزشک یک کاتتر (لوله نازک) را وارد رگ می کند(شریان فمورال از کشاله ران یا شریان رادیال در مچ دست). از طریق این کاتتر ، جراح چندین کویل (مارپیچ سیمی از جنس پلاتین) را داخل رگ برآمدگی قرار می دهد (کویلینگ اندو واسکولار) این عمل جریان خون به آنوریسم را کاهش داده و خطر پاره شدن را از بین میبرد.
جراحی باز یا کلیپینگ میکروواسکولار(microvascular cliping)
در برخی موارد بسته به شکل و موقعیت آنوریسم و ویژگی های آناتومیکی عروق مغز بیمار جراح از این روش استفاده می کند.
ابتدا جراح قطعه ایی از جمجمه را برداشته (کرانیوتومی) و بعد از باز کردن پرده های مغز و پیدا کردن فتق شریان یک گیره فلزی در پایه آنوریسم قرار می دهد تا جریان خون به آن قطع شود.
انتخاب بین این دو روش بیش از همه به ویژگی های آنوریسم بیمار و تجربه جراح دارد و انتخاب باید توسط پزشک جراح اعصاب فوق تخصصی که به هر دو روش تسلط دارد و یا توسط تیمی که هر دو جراح اندوواسکولار و جراح اعصاب را دارد بصورت تیمی انتخاب شود.
چگونه می توان از رگ برآمدگی پیشگیری کرد؟
شما همیشه نمی توانید از آنوریسم جلوگیری کنید ، اما میتوانید با یک سبک زندگی سالم ، خطر ایجاد آن را کاهش دهید. برخی از این اقدامات در یک سبک زندگی سالم ، شامل موارد زیر می باشد:
- داشتن رژیم غذایی سالم برای قلب و عروق
- ورزش منظم
- حفظ وزن در محدوده نرمال
- ترک یا اجتناب از سیگار
تفاوت آنوریسم و سکته مغزی چیست؟
آنوریسم و سکته مغزی هر دو به مشکلات عروقی در مغز مرتبط هستند ، اما ماهیت و نحوه ایجاد آن ها کاملاً متفاوت است. آنوریسم به برآمدگی یا بادکردگی دیواره یک رگ خونی گفته می شود که به دلیل ضعف در دیواره رگ ایجاد می شود. این برآمدگی ممکن است هیچ علامتی نداشته باشد تا زمانی که پاره شود. اگر آنوریسم مغزی پاره شود، خون وارد فضای اطراف مغز می شود (هموراژی ساب آراکنویید) که می تواند منجر به سردردهای شدید ناگهانی ، اختلالات عصبی ، و حتی مرگ شود. بنابراین آنوریسم یک مشکل ساختاری در رگ محسوب می شود و قبل از پاره شدن علائم جزئی یا حتی بدون علامت است. در مقابل، سکته مغزی زمانی رخ می دهد که جریان خون به قسمتی از مغز به شکل ناگهانی قطع یا محدود شود ، که باعث آسیب به سلول های مغز در آن ناحیه می شود.
سکته مغزی به دو نوع اصلی تقسیم می شود: ایسکمیک (ناشی از انسداد جریان خون به دلیل لخته یا پلاک) و هموراژیک (ناشی از خونریزی در مغز ، که ممکن است در مواردی به دلیل پارگی آنوریسم رخ دهد). علائم سکته مغزی شامل ضعف یا فلج ناگهانی در بخشی از بدن ، مشکلات گفتاری ، گیجی ، یا دید کم است. به عبارتی ، سکته مغزی نتیجه یک اختلال گردش خون در مغز است، در حالی که آنوریسم یک ضعف ساختاری در دیواره رگ است که ممکن است باعث خونریزی و سکته شود.
